Almanya’da ticari sözleşmelerde cayma hakkı, tüketici sözleşmelerinde olduğu gibi otomatik biçimde doğmaz. On dört günlük cayma hakkı kanunen tüketiciyi (Verbraucher) korumak için öngörülmüştür; iki işletme arasındaki sözleşmelerde kural olarak uygulanmaz. Bu ayrımı bilmeden sipariş veren girişimciler, “nasılsa iade ederim” beklentisiyle bağlayıcı bir sözleşmenin altına imza atmış olur.
Aşağıda kimin tüketici, kimin işletme sayıldığını; işletmeler arası sözleşmelerde hangi çıkış yollarının bulunduğunu ve ticari alışverişte gözden kaçtığında en ağır sonucu doğuran inceleme ve ihbar yükümlülüğünü açıklıyoruz.
Ticari sözleşmelerde cayma hakkı neden doğmaz?
Kanun, cayma hakkını mesafeli sözleşmeler ile işyeri dışında kurulan sözleşmelerde tüketiciye tanır. Tüketici, bir işlemi ağırlıklı olarak ticari ya da mesleki faaliyeti dışındaki amaçlarla yapan gerçek kişidir. İşletme ise işlemi ticari veya mesleki faaliyeti kapsamında yapan kişidir. Dolayısıyla belirleyici olan tarafın büyüklüğü değil, işlemin amacıdır.
Uygulamada en çok yanılgıya yol açan nokta, yeni iş kuranların durumudur. İşletmesini kurma aşamasındaki bir kişi, henüz faaliyete başlamamış olsa bile kuruluşla ilgili işlemlerinde işletme sayılır; tüketici koruması ona uygulanmaz. Hem özel hem mesleki amaçla kullanılan mal alımlarında ise ağırlıklı amaca bakılır; bu, somut delillere dayalı bir değerlendirmedir ve faturanın kime kesildiği, siparişin hangi adresle ve hangi unvanla verildiği gibi ayrıntılar belirleyici olur.
İşletmeler arası sözleşmede çıkış yolları
Cayma hakkı bulunmaması, sözleşmenin her hâlde ayakta kalacağı anlamına gelmez. Öncelikle taraflar sözleşmeye kendi iradeleriyle bir dönme ya da cayma hakkı koyabilir; bu sözleşmesel bir haktır ve kanuni cayma hakkından bağımsızdır. İkinci yol, sakatlık hâlleridir: esaslı bir hataya düşülmüşse ya da karşı taraf kasten yanıltmışsa sözleşme iptal edilebilir. Kasten yanıltma hâlinde iptal süresi, yanıltmanın öğrenilmesinden itibaren işler.
Üçüncü yol ayıplı ifadır. Teslim edilen mal ya da hizmet sözleşmeye uygun değilse önce ayıbın giderilmesi istenir; makul süre sonuçsuz kalırsa sözleşmeden dönülebilir ya da bedelden indirim istenebilir. Sürekli edim doğuran sözleşmelerde ise fesih gündeme gelir: sözleşmede kararlaştırılan olağan fesih şartları uygulanır, güven ilişkisini temelinden sarsan hâllerde ise haklı sebeple derhal fesih mümkündür.
Ticari alışverişte inceleme ve ihbar yükümlülüğü
İki tacir arasındaki mal alımlarında, alıcının malı teslim aldıktan sonra gecikmeksizin incelemesi ve tespit ettiği ayıbı derhal satıcıya bildirmesi gerekir. Bu yükümlülük yerine getirilmezse mal onaylanmış sayılır ve alıcı ayıba dayalı haklarını kaybeder. Gizli ayıplarda süre, ayıbın ortaya çıktığı ana göre işler.
Bu kural, ticari uyuşmazlıklarda hak kaybının en sık yaşandığı noktadır. Tüketici alışverişindeki rahat süreçlere alışkın olan girişimciler, malı teslim aldıktan haftalar sonra şikâyet ettiklerinde haklı olsalar bile talep edemez duruma düşer. Bu nedenle teslimatta tutanak tutulması ve ayıp bildiriminin yazılı, tarihli ve ulaştığı kanıtlanabilir biçimde yapılması kritik önemdedir.
Genel işlem şartları ticari sözleşmelerde de denetlenir
Genel işlem şartlarının denetimi yalnızca tüketici sözleşmelerine özgü değildir. İşletmeler arası sözleşmelerde de dürüstlük kuralına aykırı biçimde karşı tarafı orantısız biçimde dezavantajlı duruma sokan hükümler geçersiz sayılabilir. Tüketicilere özgü katalog yasakları doğrudan uygulanmasa da, bu hükümler ticari sözleşmelerde de bir ölçüt olarak dikkate alınır. Sorumluluğu tamamen ortadan kaldıran, ispat yükünü tersine çeviren ya da aşırı kısa hak düşürücü süreler getiren maddeler bu nedenle çoğu zaman ayakta kalmaz.
Bu Durumda Hangi Adımları Atmalısınız?
- İmzadan önce fesih ve dönme maddelerini okutun: Ticari sözleşmede çıkış yolu ancak sözleşmeye yazıldığı ölçüde vardır; sonradan eklenemez.
- Teslimatta hemen inceleme yapın: Ayıbı gecikmeksizin ve yazılı bildirmemek, haklı olduğunuz hâlde talep hakkınızı düşürür.
- Siparişin hangi sıfatla verildiğini netleştirin: Faturanın ve siparişin işletme adına düzenlenmesi, tüketici korumasından yararlanma ihtimalini ortadan kaldırır.
Parlar Partner Avukatlık Bürosu Olarak Yanınızdayız
Ticari sözleşmelerde hak kaybı çoğu zaman haksızlıktan değil, süresinde yapılmayan bir incelemeden ya da sözleşmeye yazdırılmamış bir çıkış maddesinden doğar.
Gelsenkirchen merkezli büromuz; Essen, Oberhausen, Bochum, Recklinghausen, Herne, Herten, Gladbeck, Bottrop, Hattingen, Marl ve Castrop-Rauxel başta olmak üzere bölgede yaşayan vatandaşlarımıza Türkçe ve Almanca hukuki destek sunmaktadır. Türk ve Alman avukatlardan oluşan kadromuzla, Türkiye’deki dosyalarınız için Türkiye’ye gitmenize gerek kalmadan süreci Almanya’dan takip edebilirsiniz. Yaşadığınız durumu bize kısaca anlatın, birlikte en doğru adımı belirleyelim: WhatsApp üzerinden hemen yazın ya da iletişim sayfamızdan bize ulaşın.
Sözleşmede cayma hakkı yazıyorsa ne olur?
Taraflar sözleşmeye kendi iradeleriyle cayma ya da dönme hakkı koymuşsa bu hüküm bağlayıcıdır ve kanuni cayma hakkından farklı olarak şartlarını taraflar belirler. Süre, hangi hâllerde kullanılabileceği ve varsa ödenecek bedel sözleşmeye yazıldığı gibi uygulanır. Bu nedenle ticari alışverişte gerçek pazarlık konusu, kanunun sağlamadığı bu hakkın sözleşmeye yazdırılıp yazdırılamayacağıdır. Özellikle uzun vadeli tedarik ve hizmet sözleşmelerinde, belirli koşullara bağlı bir çıkış maddesi ileride büyük bir zararı önleyebilir.
Satıcı bana yanlışlıkla cayma bilgilendirmesi yaptıysa?
Satıcının sehven yaptığı bilgilendirme, işletme alıcıya kanuni bir hak doğurmaz. Ancak somut olayın şartlarına göre, sözleşmesel bir cayma hakkının kararlaştırıldığı sonucuna varılması mümkün olabilir; bu, bildirimin içeriğine ve tarafların davranışına bağlı bir yorum meselesidir.
Küçük esnaf da işletme sayılır mı?
Evet. İşletme sayılmak için belirli bir büyüklük ya da ciro gerekmez; işlemin ticari veya mesleki faaliyet kapsamında yapılmış olması yeterlidir. Tek kişilik işletmeler de bu kapsamdadır.
Şimdi Yapmanız Gerekenler
- Sözleşmeyi imzalamadan önce fesih, dönme ve sorumluluk maddelerini inceletin.
- Teslim aldığınız mal ve hizmetleri gecikmeksizin inceleyip ayıpları yazılı olarak bildirin.
- Uyuşmazlık doğduysa iptal, dönme ve fesih seçeneklerini bir ticaret hukuku avukatıyla değerlendirin.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kurallar zaman içinde değişebildiği gibi sonuç her dosyanın kendi belgelerine ve sürelerine göre şekillenir; dosyanıza özgü değerlendirme için bizimle iletişime geçin.
Sık sorulan sorular
Ticari sözleşmelerde 14 günlük cayma hakkı geçerli mi?
Kural olarak hayır. On dört günlük cayma hakkı tüketicileri korumak için öngörülmüştür; iki işletme arasındaki sözleşmelerde uygulanmaz.
Yeni iş kuran kişi tüketici sayılır mı?
Hayır. İşletmesini kurma aşamasındaki kişi, henüz faaliyete başlamamış olsa bile kuruluşla ilgili işlemlerinde işletme sayılır ve tüketici korumasından yararlanamaz.
İşletmeler arası sözleşmeden nasıl çıkılabilir?
Sözleşmeye konulmuş bir dönme hakkı, esaslı hata veya kasten yanıltma nedeniyle iptal, ayıplı ifa nedeniyle sözleşmeden dönme ve sürekli edimlerde haklı sebeple fesih başlıca yollardır.
Ticari alışverişte ayıp ne zaman bildirilmelidir?
İki tacir arasındaki mal alımlarında alıcı, malı teslim aldıktan sonra gecikmeksizin incelemek ve tespit ettiği ayıbı derhal bildirmek zorundadır; aksi hâlde mal onaylanmış sayılır.
