Almanya’da uzun süredir çalışan Türk vatandaşları için genel göç hukuku kurallarının ötesinde, özel bir hukuki dayanak daha bulunuyor: ARB 1/1 Türk vatandaşları kazanılmış hakları. Bu yazıda AB-Türkiye Ortaklık Konseyi kararlarının Türk çalışanlara sağladığı özel korumaları anlatıyoruz.
ARB 1/80 Nedir?
1963 Ankara Anlaşması çerçevesinde kurulan AB-Türkiye Ortaklık Konseyi, 1980 yılında 1/80 sayılı kararı (ARB 1/80) kabul etmiştir. Bu karar, düzenli olarak çalışan Türk işçilerine ve onların aile üyelerine belirli çalışma ve oturum güvenceleri tanır. Bu haklar, genel yabancılar hukukundan (Aufenthaltsgesetz) bağımsız, kendine özgü bir koruma sistemidir.
Hangi Haklar Kazanılır?
- Bir yıl düzenli çalışma sonrası: Aynı işverende çalışmaya devam etme konusunda güçlendirilmiş koruma.
- Üç yıl düzenli çalışma sonrası: Aynı meslek dalında başka bir işverende çalışabilme hakkı (belirli önceliklerle).
- Dört yıl düzenli çalışma sonrası: Almanya işgücü piyasasına serbest erişim — bu noktadan sonra çalışma izni kısıtlamaları büyük ölçüde ortadan kalkar.
Bu Haklar Oturum İznini Nasıl Etkiler?
ARB 1/80 kapsamında kazanılan çalışma hakları, doğrudan bir oturum izni türü yaratmaz, ancak Alman mahkemeleri ve Yabancılar Dairesi, bu kazanılmış haklara sahip Türk vatandaşlarının oturum izninin, genel göç hukuku kurallarına göre daha kolay reddedilemeyeceğini ya da iptal edilemeyeceğini kabul etmektedir.
Aile Üyeleri İçin Haklar
ARB 1/80’in başka bir maddesi, düzenli çalışan bir Türk işçisinin yanına gelen aile üyelerine de, belirli bir süre sonra kendi bağımsız çalışma hakkı tanır. Bu, standart aile birleşimi kurallarından farklı ve bazen daha avantajlı bir hukuki zemin oluşturabilir.
Bu Haklar Ne Zaman Kaybedilir?
- Almanya’yı önemli bir süre için ve haklı bir neden olmaksızın terk etmek,
- Kamu düzeni, güvenlik veya sağlığı ciddi biçimde tehdit eden bir suç işlemek.
Bu istisnalar dışında, kazanılmış haklar genel göç politikası değişikliklerinden bağımsız olarak korunmaya devam eder.
Neden Bu Haklar Az Biliniyor?
ARB 1/80, doğrudan bir vize veya oturum izni kategorisi olmadığından, birçok Türk vatandaşı ve hatta bazı memurlar bu haklardan habersiz olabiliyor. Bu nedenle, oturum izni reddi veya iptali gibi durumlarda bu kazanılmış hakların hatırlatılması, sürecin sonucunu değiştirebilir.
Sonuç
ARB 1/80, Almanya’da uzun süredir çalışan Türk vatandaşları için önemli ama az bilinen bir koruma kalkanıdır. Parlar Partner Avukatlık Bürosu olarak, Türk işçilerin bu kazanılmış haklarını doğru biçimde ileri sürmeleri için hukuki destek sağlıyoruz.
