Boşanma kararı verildikten sonra Almanya’da sorulan ilk pratik soru evin kime kalacağıdır ve ayrılık yılında ortak konut kullanımı bu sorunun hukuken tek başına cevabıdır: tapu ya da kira sözleşmesi kimin üzerine olursa olsun, ayrılık döneminde evi kimin kullanacağı ayrı bir ölçüte göre belirlenir.

Bu ayrım Türkiye’den gelen okurları en çok şaşırtan noktadır. Türkiye’de mülkiyet ile kullanım çoğu zaman birlikte düşünülür; Alman hukukunda ise aile konutu, ayrılık süresince ayrı bir koruma rejimine tabidir. Evin maliki olmak, eşin oradan çıkarılabileceği anlamına gelmez.

Ayrılık Yılında Ortak Konut Kullanımı Neye Göre Belirlenir?

Alman Medeni Kanunu’nun ayrılık dönemindeki konutu düzenleyen hükmü (BGB § 1361b) tek bir ölçüt koyar: eşlerden birinin evi tek başına kullanması, ağır bir haksızlığın önlenmesi için gerekli midir? Mahkeme burada mülkiyete değil, somut yaşam durumuna bakar. Çocukların alıştığı çevrede kalması, bir eşin sağlık durumu, işyerine ya da okula mesafe, tarafların gelir ve barınma imkânları bu değerlendirmenin içindedir.

İkinci ölçüt korumadır. Aile içi şiddet, tehdit ya da ısrarlı taciz varsa konutun tek başına kullanımı kural olarak mağdur eşe bırakılır; bu, ayrı bir koruma kararı yolu (Şiddetten Koruma Kanunu) ile birlikte yürütülebilir ve aylarca sürmesi gerekmez. Bu tür dosyalarda aile mahkemesi geçici tedbirle çok hızlı karar verebilir.

Üçüncü ölçüt ekonomiktir. Evden çıkan eş, evde kalan eşten kullanım karşılığı (Nutzungsentschädigung) isteyebilir. Bu bir ceza değil, dengeleme aracıdır: iki kişinin ortak yükü tek kişinin kullanımına dönüştüğünde aradaki fark parasal olarak kapatılır. Miktar, evin emsal kira değeri ve tarafların gelir durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Kira Sözleşmesi Kimin Üzerineyse Ne Değişir?

Kira sözleşmesi tek eşin üzerine olsa bile diğer eş ayrılık döneminde evde kalma hakkı isteyebilir. Sözleşmenin tarafı olmak, aile konutu koruması karşısında belirleyici değildir. Buna karşılık ev sahibine karşı sorumluluk sözleşmeye göre işler: sözleşmeyi iki eş de imzalamışsa, kirayı kimin ödediğine bakılmaksızın ikisi de ev sahibine karşı müteselsilen sorumludur.

Bu, uygulamada en pahalı yanlış anlamadır. Evden çıkan eş sözleşmede kaldığı sürece kira borcu ondan da istenebilir; ev sahibi kimin evde oturduğuyla ilgilenmez. Bu yüzden ayrılık kararıyla birlikte sözleşmeden çıkış ya da tarafın değiştirilmesi ayrıca ve yazılı olarak konuşulmalıdır. Ev sahibinin onayı olmadan taraf değişikliği yapılamaz.

Boşanma kesinleştiğinde kira ilişkisinin kimde devam edeceği ayrı bir hükümle düzenlenir; eşler anlaşamazsa aile mahkemesi karar verir ve bu karar ev sahibi bakımından da bağlayıcı hâle gelir. Yani ayrılık dönemindeki kullanım kararı ile boşanma sonrası kiracılık kararı iki ayrı aşamadır ve ikisi ayrı ayrı istenmelidir.

Evden Çıkmak Hakkı Kaybettirir mi?

En sık ve en sessiz hak kaybı burada yaşanır. Bir eş evden çıkar ve altı ay içinde ciddi bir dönme iradesi bildirmezse, konutun tek başına kullanımını evde kalan eşe bıraktığı kabul edilir. Bu, sonradan tartışılabilen bir karine değildir; bu yüzden “bir süre annemde kalayım, sonra döneriz” diyerek çıkan eş farkında olmadan kullanım hakkını devretmiş olabilir.

Çıkmak zorunda kalınan hâller elbette vardır. Önemli olan iradenin kayıt altına alınmasıdır: dönme niyetinin yazılı olarak diğer eşe bildirilmesi, adres kaydının nasıl yapıldığı, eşyaların durumu ve anahtarın kimde olduğu sonradan delil olur. Sözlü mutabakat, ayrılığın sertleştiği bir dosyada hiçbir işe yaramaz.

Kilidi değiştirmek ya da eşi zorla dışarıda bırakmak da doğru yol değildir. Aile konutunda tek taraflı fiilî tasarruf, mahkeme önünde çoğu zaman aleyhe döner ve karşı tarafa hızlı bir tedbir kararı alma imkânı verir. Doğru yol, kullanımın mahkeme kararıyla belirlenmesini istemektir.

Karar Ne Kadar Sürer, Bu Arada Ne Olur?

Konut kullanımına ilişkin talep, boşanma davasından ayrı ve daha hızlı bir usulde görülebilir. Acil bir durum varsa mahkeme geçici tedbirle karar verir; bu kararlar gün içinde ya da birkaç gün içinde çıkabilir. Acil bir durum yoksa dosya normal usulde ilerler ve tarafların dinlenmesi, çocukların durumu ve gelir belgeleri değerlendirilir.

Bu arada masraflar durmaz. Kira, aidat, elektrik ve ısınma giderlerinin kim tarafından ödeneceği ayrı bir tartışmadır ve ayrılık nafakası ile birlikte ele alınır. Evde kalan eşin bütün giderleri tek başına üstlenmesi de, çıkan eşin hiçbirini ödememesi de kural değildir; denge, iki tarafın geliri üzerinden kurulur.

Bu yüzden dosya açılırken üç talebin birlikte planlanması gerekir: konutun kullanımı, kullanım karşılığı ve ayrılık nafakası. Bunlardan birini sonraya bırakmak, çoğu zaman geriye dönük olarak istenemeyen bir dönem yaratır ve kaybı sonradan telafi etmek mümkün olmaz.

Bu Durumda Hangi Adımları Atmalısınız?

• Fiilî ayrılığın başladığı tarihi belgeleyin: ayrılık yılı bu tarihten işler ve konut kararı da bu tarihe bağlanır.
• Kira sözleşmesindeki tarafları kontrol edin: iki imza varsa ev sahibine karşı sorumluluk evden çıkmakla bitmez.
• Dönme iradenizi yazılı bildirin: evden çıkıyorsanız altı aylık süre işlemeye başlamadan yazılı iz bırakın.
• Kullanım karşılığı talebinizi hesaplatın: emsal kira değeri ve gelir durumu birlikte değerlendirilir.
• Şiddet ya da tehdit varsa koruma yolunu ayrıca işletin: koruma kararı, konut kullanımı kararından ayrı ve daha hızlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Tapuya güvenip evi tek başına kullanmaya kalkmak: ayrılık döneminde mülkiyet, kullanımın tek ölçütü değildir.
• Sözleşmeden çıkmadan evden taşınmak: kira borcu ev sahibine karşı sizden istenmeye devam eder.
• Kilidi değiştirmek: tek taraflı fiilî tasarruf karşı tarafa hızlı tedbir imkânı verir.
• Boşanma sonrası kiracılığı ayrıca istememek: ayrılık dönemi kararı boşanmadan sonrası için kendiliğinden sürmez.

Türkiye’deki Ortak Ev Bu Karardan Etkilenir mi?

Almanya’daki aile mahkemesinin verdiği kullanım kararı, ailenin birlikte yaşadığı Almanya’daki konut için sonuç doğurur. Türkiye’deki bir daire ya da tapuya kayıtlı taşınmaz, bu kararın konusu değildir; oradaki hak durumu mülkiyet ve mal rejimi kurallarına göre ayrıca çözülür. İki dosyanın birbirine karıştırılması, Almanya’da yaşayan Türk vatandaşlarının en sık yaşadığı gecikme sebebidir.

Pratik sonuç şudur: Almanya’daki ayrılık dosyası ilerlerken Türkiye’deki taşınmazın tapu kaydı, üzerindeki şerhler ve varsa kira geliri ayrıca takip edilmelidir. Bu takip Almanya’dan verilecek bir vekâletname ile yürütülebilir; her iki ülkeye seyahat etmek zorunlu değildir.

Şimdi Yapmanız Gerekenler

1. Fiilî ayrılık tarihini ve o tarihte kimin nerede kaldığını yazılı hâle getirin.
2. Kira sözleşmesinin ve varsa tapunun kimin üzerine olduğunu belgeleyin.
3. Evde kalma ya da kullanım karşılığı talebinizi gerekçeleriyle listeleyin.
4. Evden çıkacaksanız dönme iradenizi altı aylık süre dolmadan yazılı bildirin.
5. Türkiye’deki taşınmaz varsa tapu kaydını ayrıca kontrol ettirin.

Sık sorulan sorular

Evin sahibi benim, eşimi çıkarabilir miyim?

Ayrılık döneminde mülkiyet tek başına yeterli değildir. Mahkeme, tek başına kullanımın ağır bir haksızlığı önlemek için gerekli olup olmadığına bakar ve çocukların durumunu ayrıca değerlendirir.

Evden çıkarsam hakkımı kaybeder miyim?

Altı ay içinde ciddi bir dönme iradesi bildirmezseniz, kullanımı evde kalan eşe bıraktığınız kabul edilir. Bu yüzden çıkış kararınızı yazılı bir bildirimle desteklemelisiniz.

Evde kalan eşten para isteyebilir miyim?

Evet. Evden çıkan eş, hakkaniyete uygun düştüğü ölçüde kullanım karşılığı isteyebilir. Miktar, emsal kira değeri ve tarafların gelir durumuna göre belirlenir.

Kira sözleşmesi eşimin üzerine, yine de kalabilir miyim?

Evet, ayrılık döneminde aile konutu koruması sözleşmenin tarafı olmanıza bağlı değildir. Boşanma sonrası kiracılığın kimde devam edeceği ise ayrıca karara bağlanır.

Şiddet varsa süreç ne kadar hızlanır?

Aile içi şiddet hâlinde konutun tek başına kullanımı kural olarak mağdur eşe bırakılır ve koruma kararı geçici tedbir yoluyla çok kısa sürede alınabilir.