Almanya şirket devri süreci iki temel yoldan biriyle yürür: şirket paylarının devredildiği pay devri ya da işletmeye ait varlıkların tek tek devredildiği varlık devri; hangisinin seçildiği, borçlardan kimin sorumlu olacağını ve çalışanların durumunu doğrudan belirler.
Devralan taraf için en büyük risk, satın aldığını sandığı şeyle birlikte beklemediği borçları da devralmasıdır. Bu risk sözleşmeye konulacak maddelerle değil, doğru devir yapısının seçilmesiyle yönetilir. Aşağıda iki yapı ve her birinin getirdiği sorumluluk anlatılıyor.
Almanya Şirket Devri Süreci Nasıl İşler?
Pay devrinde alıcı, şirketin ortaklık paylarını satın alır. Şirket tüzel kişiliği aynı kalır; bütün sözleşmeler, izinler, borçlar ve davalar olduğu gibi devam eder. Bu yapının avantajı sürekliliktir: kira sözleşmesi, müşteri sözleşmeleri ve ruhsatlar için ayrıca devir işlemi gerekmez. Dezavantajı ise alıcının, bilinen bilinmeyen bütün geçmişi de satın almasıdır. Limited şirket paylarının devri noterde düzenlenmek zorundadır.
Varlık devrinde ise alıcı, şirketin kendisini değil belirli varlıklarını satın alır: makineler, stok, marka, müşteri listesi, kira sözleşmesi gibi. Her kalem sözleşmede tek tek sayılır; sayılmayan kalem devredilmiş olmaz. Bu yapı, geçmiş borçlardan korunmayı sağlar; buna karşılık üçüncü kişilerle yapılmış sözleşmelerin devri için karşı tarafın onayı gerekir ve bu onay her zaman alınamaz.
Varlık devrinin sağladığı koruma mutlak değildir. İki önemli istisna vardır: işletmeyi aynı ticaret unvanıyla sürdüren alıcı, önceki işletmenin borçlarından sorumlu tutulabilir; ayrıca işletmenin devri, vergi borçları bakımından da devralana sınırlı bir sorumluluk yükleyebilir. Bu iki istisna, varlık devrini “temiz sayfa” sanan alıcıların en sık düştüğü tuzaktır ve devir öncesinde vergi dairesinden borç durumu sorulmasını zorunlu kılar.
Çalışanlar Devirden Nasıl Etkilenir?
Bir işletme bütün olarak devredildiğinde, çalışanların iş sözleşmeleri kendiliğinden yeni işverene geçer. Bu, varlık devrinde de geçerlidir; yani çalışanları devre dâhil etmemek gibi bir seçenek yoktur. Devralan, çalışanların kıdemini, ücretini ve kazanılmış haklarını olduğu gibi üstlenir.
Çalışanların devirden önce yazılı olarak bilgilendirilmesi zorunludur; bilgilendirme eksikse çalışanın itiraz süresi işlemeye başlamaz. Çalışan, sözleşmesinin yeni işverene geçmesine itiraz edebilir; itiraz ettiğinde sözleşme eski işverende kalır. Ayrıca devir, tek başına geçerli bir fesih sebebi sayılmaz. Bu üç kuralın atlanması, devirden aylar sonra açılan işe iade davalarıyla geri döner.
Devir Öncesi İnceleme Neleri Kapsamalı?
İnceleme dört başlıkta yürütülür. Hukuki tarafta sözleşmeler, davalar, izinler ve fikrî haklar; mali tarafta son yılların bilançoları, vergi beyanları ve borç durumu; ticari tarafta müşteri yoğunluğu ve tedarikçi bağımlılığı; personel tarafında ise sözleşmeler, kıdemler ve varsa toplu sözleşme incelenir.
Küçük ve orta ölçekli devirlerde en sık atlanan kalem kira sözleşmesidir. İşletmenin bulunduğu yerin sözleşmesi devredilemiyorsa ya da ev sahibi devre onay vermiyorsa, satın alınan şey büyük ölçüde değersizleşebilir. İkinci atlanan kalem, işletmenin bir kişiye bağlı olup olmadığıdır: müşteri ilişkisi tamamen devredenin şahsına dayanıyorsa, devir sonrası ciro hızla düşer.
Satış Bedeli Nasıl Belirlenir ve Ödenir?
Küçük işletmelerde bedel çoğu zaman yıllık kazancın belirli bir katı üzerinden hesaplanır; bu kat, sektöre ve işletmenin devredene bağımlılığına göre değişir. Makine ve stok gibi somut varlıklar ayrıca değerlenir. Değerlemenin bağımsız bir uzmanca yapılması, iki taraf için de sonradan çıkacak tartışmayı azaltır.
Ödemenin tamamının imza anında yapılması alıcı için risklidir. Uygulamada bedelin bir bölümünün, devirden sonraki belirli bir dönemde ortaya çıkabilecek yükümlülüklere karşılık olarak bekletilmesi yaygındır. Bu bekletme, noter hesabında ya da sözleşmeyle kararlaştırılan bir hesapta yapılabilir. Bedelin bir kısmının devir sonrası ciroya bağlanması da, devredeni geçiş döneminde işin içinde tutmanın etkili bir yoludur.
Devredenin Rekabet Yasağı Nasıl Düzenlenir?
İşletmesini satan kişinin, hemen yanına aynı işi açması alıcının satın aldığı değeri boşa çıkarır. Bu nedenle devir sözleşmelerine rekabet yasağı konur. Yasağın geçerli olabilmesi için süresi, konusu ve bölgesi bakımından alıcının korunmaya değer menfaatiyle sınırlı olması gerekir; sınırsız ya da ölçüsüz yasaklar mahkemece daraltılır veya geçersiz sayılır.
Müşterilerin ve çalışanların ayartılmasını yasaklayan kayıtlar da ayrıca düzenlenmelidir; bunlar rekabet yasağından farklı ve daha dar kapsamlı hükümlerdir. Yasağa aykırılık hâlinde uygulanacak cezai şartın makul bir tutarda belirlenmesi önemlidir; aşırı tutarlar, uyuşmazlık çıktığında maddenin tamamının tartışmaya açılmasına yol açar.
Türkiye Bağlantılı Devirlerde Neye Dikkat Edilmeli?
Devredenin ya da devralanın Türkiye’de yerleşik olduğu işlemlerde iki ek başlık doğar. Birincisi, imza aşamasıdır: taraflardan biri Almanya’ya gelemiyorsa, konsoloslukta ya da Türk noterinde apostil şerhli vekâletname düzenlenebilir. Limited şirket paylarının devri noter şekline tabi olduğundan, vekâletnamenin bu işlemi kapsayacak biçimde ve yeterli açıklıkta yazılması gerekir.
İkincisi para transferidir. Yüksek tutarlı ödemelerde bankalar paranın kaynağını gösteren belgeleri ister; devir sözleşmesi, değerleme raporu ve vergi belgeleri bu dosyayı oluşturur. Ayrıca satış kazancının hangi ülkede vergilendirileceği, devredenin mukimliğine ve çifte vergilendirme anlaşmasına göre belirlenir. Bu hesap imza öncesinde yapılmalıdır; imzadan sonra yapılabilecek bir şey kalmaz.
Devir Ticaret Siciline Nasıl Yansır?
Pay devrinde şirketin ortak listesi güncellenir ve noter tarafından ticaret siciline gönderilir. Bu liste, ortaklık sıfatının üçüncü kişilere karşı ispatının temelidir; gönderilmediği sürece devir kâğıt üzerinde kalmış sayılabilir. Yönetici de değişiyorsa, yeni yöneticinin atanması ve imza yetkisi ayrıca tescil edilir.
Varlık devrinde ise devredilen işletme bir ticaret unvanıyla kayıtlıysa, unvanın devredilip devredilmediği sicile yansıtılmalıdır. Unvanın sürdürülmesi hâlinde doğan sorumluluk, sicile konulacak bir kayıtla sınırlandırılabilir; bu kayıt yapılmadığında alıcı, önceki işletmenin borçlarından sorumlu tutulabilir. Devir tarihinin kesin biçimde belgelenmesi de ayrıca önemlidir: hangi borcun hangi tarafa ait olduğu bu tarihe göre belirlenir.
Dosyanızı Birlikte Değerlendirelim
Her hukuki süreç kendi belgeleri ve süreleri çerçevesinde değerlendirilir. Bünyemizdeki Türk ve Alman avukat kadromuzla, Türkiye’deki dosyalarınız için Türkiye’ye gitmenize gerek yok — Almanya’dan bizimle takip edebilirsiniz. Sorunuzu kısaca iletmek için iletişim sayfamızı kullanabilir ya da doğrudan WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye yerine geçmez. Dosyanıza özgü değerlendirme için bizimle iletişime geçin.
Sık sorulan sorular
Pay devri ile varlık devri arasındaki fark nedir?
Pay devrinde şirketin kendisi el değiştirir ve bütün borçlar devam eder. Varlık devrinde ise yalnızca sözleşmede sayılan varlıklar devredilir; sayılmayan kalem devredilmiş olmaz.
Varlık devri geçmiş borçlardan tam koruma sağlar mı?
Sağlamaz. İşletmeyi aynı ticaret unvanıyla sürdüren alıcı önceki borçlardan sorumlu tutulabilir; vergi borçları bakımından da sınırlı bir sorumluluk doğabilir.
Çalışanlar devirde ne olur?
İş sözleşmeleri kendiliğinden yeni işverene geçer; kıdem ve haklar korunur. Çalışanların önceden yazılı bilgilendirilmesi zorunludur ve devir tek başına geçerli bir fesih sebebi değildir.
Türkiye’den imza atmak mümkün mü?
Mümkündür. Konsoloslukta ya da Türk noterinde apostil şerhli ve işlemi açıkça kapsayan bir vekâletname düzenlenerek temsilci yetkilendirilebilir.
