Almanya’da yeni bir işe başlayan pek çok Türk çalışan, iş sözleşmesinde yer alan Probezeit (deneme süresi) ifadesinin ne anlama geldiğini ve bu süre içinde işten çıkarılmanın normal fesih süreçlerinden ne kadar farklı işlediğini merak ediyor. Deneme süresi, hem işveren hem işçi için karşılıklı bir “tanışma” dönemi olsa da, işçi açısından önemli hak kayıplarını da beraberinde getirebiliyor.
Probezeit Ne Kadar Sürebilir?
Alman hukukunda deneme süresi, kanunen zorunlu değildir; sözleşmede öngörülmesi gerekir. Genel uygulamada bu süre en fazla altı ay olarak belirlenir. Altı aydan uzun bir deneme süresi kararlaştırılamaz; sözleşmede daha uzun bir süre yazılmış olsa dahi, kanun gereği en fazla altı ay geçerli sayılır.
Deneme Süresinde Fesih Bildirim Süresi
Probezeit içindeki en önemli fark, fesih bildirim süresinin (Kündigungsfrist) normal çalışma dönemine göre çok daha kısa olmasıdır. Alman Medeni Kanunu’nun (BGB) 622. maddesi uyarınca, deneme süresi içinde her iki taraf da yalnızca iki hafta önceden bildirimde bulunarak sözleşmeyi feshedebilir; herhangi bir gerekçe belirtme zorunluluğu yoktur.
Bu Kısa Süre Neden Önemli?
- İşveren, çalışanı herhangi bir gerekçe göstermeksizin iki haftalık bildirimle işten çıkarabilir
- Çalışan da aynı şekilde, iki haftalık bildirimle işten ayrılabilir
- Fesih için yazılı bildirim şarttır; sözlü fesih geçerli sayılmaz
Kündigungsschutzgesetz (İş Güvencesi Kanunu) Probezeit’te Uygulanır mı?
Almanya’da genel iş güvencesi kanunu, ancak işyerinde altı aydan uzun süredir çalışan işçiler için ve işyerinde belirli sayıda (genellikle 10’dan fazla) çalışan bulunması halinde uygulanır. Deneme süresi içindeki çalışanlar bu koruma kapsamına henüz girmediği için, işveren gerekçe göstermeden ve “sosyal seçim” (Sozialauswahl) kriterlerine bağlı kalmadan fesih yapabilir.
Deneme Süresinde Dahi Geçerli Olan Korumalar
Probezeit’te iş güvencesi zayıf olsa da, bazı özel koruma hükümleri deneme süresinde de geçerliliğini korur:
- Hamilelik nedeniyle fesih yasağı (Mutterschutzgesetz)
- Ağır engellilik statüsü nedeniyle ek koruma
- Ayrımcılık yasağı (AGG) — cinsiyet, ırk, din, yaş gibi nedenlerle fesih yapılamaz
- Kötü niyetli fesih (sittenwidrige Kündigung) yasağı
Deneme Süresi İçinde Fesih Alan Çalışan Ne Yapmalı?
- Fesih bildiriminin yazılı ve doğru süreyle yapıldığını kontrol edin
- Fesih gerekçesinin ayrımcılık veya hamilelik gibi yasak bir nedene dayanıp dayanmadığını değerlendirin
- İşsizlik maaşı başvurusu için gerekli belgeleri (Arbeitsbescheinigung) işverenden talep edin
- Referans mektubu (Zwischenzeugnis) talep etme hakkınızın bulunduğunu unutmayın
İşsizlik Maaşına Etkisi
Deneme süresi içinde işten çıkarılan bir çalışan, genel şartları (son iki yıl içinde en az 12 ay sigortalı çalışma) karşılıyorsa işsizlik maaşına hak kazanabilir. Ancak çalışan kendisi istifa ederse, Agentur für Arbeit genellikle belirli bir süre (Sperrzeit) işsizlik maaşı ödemesini erteleyebilir; bu nedenle istifa kararı dikkatli değerlendirilmelidir.
Probezeit Uzatılabilir mi?
Altı aylık yasal üst sınır kesin olduğundan, deneme süresi bu sınırın ötesine uzatılamaz. Ancak işveren ile işçi, deneme süresinin bitiminden sonra yeni bir sözleşme üzerinde anlaşarak farklı koşullar belirleyebilir; bu, teknik anlamda deneme süresinin “uzatılması” değil, yeni bir düzenlemedir.
Deneme süresi içindeki fesihler, normal çalışma dönemine göre çok daha az korumaya sahiptir; bu nedenle sürecin doğru değerlendirilmesi önemlidir. Parlar Partner Avukatlık Bürosu olarak, Türk çalışanlara Probezeit içindeki fesih süreçlerinin değerlendirilmesi ve haklarının korunması konusunda destek sağlıyoruz.
