Almanya’da yaşayan bazı Türk aileler, ailevi anlaşmazlıklar nedeniyle bir çocuğu veya eşi mirastan tamamen dışlamak istediklerinde, bunun hukuken ne ölçüde mümkün olduğunu merak ediyor. Alman hukukunda Enterbung (mirasçılıktan çıkarma) mümkün olsa da, yakın akrabaların sahip olduğu saklı pay (Pflichtteil) hakkı nedeniyle bu, tam bir dışlama anlamına gelmiyor.

Enterbung ile Saklı Pay Hakkı Arasındaki İlişki

Vasiyetnamede bir çocuk veya eş “mirasçı değildir” şeklinde belirtilse dahi, Alman Medeni Kanunu (BGB), bu kişilere kanuni miras payının yarısı oranında saklı pay hakkı tanır. Yani bir çocuk vasiyetnameyle mirastan çıkarılsa bile, kural olarak saklı payını nakdi bir alacak olarak talep edebilir.

Saklı Pay Kimlere Tanınır?

• Miras bırakanın çocukları (ve çocuk yoksa torunları)
• Sağ kalan eş
• Çocuk yoksa miras bırakanın ebeveynleri

Kardeşler, yeğenler gibi daha uzak akrabaların saklı pay hakkı bulunmaz; bu nedenle onlar tam anlamıyla mirastan dışlanabilir.

Saklı Payın Tamamen Kaldırılması (Pflichtteilsentziehung) Mümkün mü?

BGB’nin 2333. maddesi, çok istisnai durumlarda saklı payın tamamen kaldırılmasına (Pflichtteilsentziehung) imkân tanır. Ancak bu, yalnızca şu ağır hallerde mümkündür:

1. Mirasçının, miras bırakanın veya ona yakın bir kişinin (eş, çocuk gibi) hayatına kastetmesi
2. Mirasçının, miras bırakana veya yakınlarına karşı kasıtlı ve ağır bir suç işlemesi
3. Mirasçının, miras bırakana karşı bakım yükümlülüğünü kötü niyetle ve sürekli biçimde ihlal etmesi
4. Mirasçının, kasıtlı bir suç nedeniyle en az bir yıl hapis cezasına çarptırılmış olması ve miras bırakanla birlikte yaşamının artık makul biçimde beklenemeyecek olması

Sıradan Aile Anlaşmazlıkları Yeterli Değildir

Sadece uzun süredir görüşmemek, aile içi tartışmalar yaşamış olmak veya miras bırakanın kararlarına saygısızlık göstermiş olmak, saklı payın kaldırılması için yeterli sayılmaz. Alman mahkemeleri bu istisnaları oldukça dar yorumlar; bu nedenle Pflichtteilsentziehung nadiren başarılı olur.

Saklı Payı Azaltmanın Diğer Yolları

Saklı payı tamamen kaldırmak zor olsa da, miras bırakan kişi hayattayken bazı yasal düzenlemelerle payı azaltabilir:

• Hayattayken bağış yapmak: Vefat tarihinden geriye doğru 10 yıl içinde yapılan bağışlar, saklı pay hesabına kademeli azalan oranda dahil edilir; 10 yılı aşan bağışlar hesaba dahil edilmez
• Pflichtteilsverzicht (saklı paydan feragat sözleşmesi): Mirasçı adayı, noter huzurunda hazırlanan bir sözleşmeyle, genellikle bir bedel karşılığında, saklı pay hakkından önceden feragat edebilir
• Miras sözleşmesiyle planlama: Erbvertrag kullanılarak mal varlığının önemli bir kısmının hayattayken devri planlanabilir

Pflichtteilsverzicht Nasıl İşler?

Bu yöntem, ailede özellikle ikinci evliliklerde veya işletme devri planlanan durumlarda sıkça kullanılır. Sözleşme mutlaka noter huzurunda yapılmalı ve feragat eden kişinin bu kararı özgür iradesiyle aldığından emin olunmalıdır; aksi halde sözleşme ileride geçersizliğinin ileri sürülmesi riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Türk Ailelerde Sık Karşılaşılan Yanlış Anlama

Pek çok Türk aile, “vasiyetnamede adı geçmeyen çocuk hiçbir hak alamaz” şeklinde yanlış bir kanıya sahip. Oysa Alman hukukunda saklı pay hakkı, vasiyetnamedeki iradeye rağmen otomatik olarak var olmaya devam eder ve mirasçı bu hakkını mirasın açılmasından itibaren üç yıl içinde talep edebilir.

Mirasçılıktan çıkarma ve saklı pay konuları, ailevi hassasiyetlerin hukuki gerçeklerle örtüşmediği durumlar yaratabilir. Parlar Partner Avukatlık Bürosu olarak, Türk ailelere bu konuda gerçekçi ve uygulanabilir miras planlaması stratejileri sunuyoruz.